Fark var mý?

Yazmak için kendimi zorlamýyorum. Sahifelere bir þeyler kendiliðinden dökülüyor. Zorlandýðým þey ise, gündemden kopabilmek. Kafamýzý, sohbetlerimizi meþgul eden her þeyi bir kenara býrakarak hikâyeler, þiirler yazmak istiyorum. Köyde tarlalarý, þehirde tramvaylarý yazmak istiyorum. Ama beceremiyorum. Defterime kalemime sarýlmak için Taraf okumak yetiyor. Geçen Ahmet Altan’ýn bir yazýsýna takýlmýþtým, bu sefer de (20.08.08) Orhan Miroðlu’nun iki okuyucusundan aktardýklarý takýldý kalemime.

Bir Türk ve bir Kürt kardeþimiz olaylarýn iki ucundan derlerini dökmüþler Miroðlu’na. Fark var mý aralarýnda yahut ne farkýmýz var bizim. Nasname.com adlý sitede de Kürt münevverlerin yazýlarýný takip etmeye çalýþýyorum. Türklerin Turancýlýðýndan mý, yoksa bir asra yakýn tepemizde dönüp duran altý ok zorbalýðýndan mýdýr? Kürt kimliklerini öne plana koyan insanlarýmýzda da ýrkçý bir yaklaþým seziliyor.

Benim dünya görüþüm sadece müslüman kimliðimizin uyum içerisinde yaþamamýza yeter kanýsýnda. Müslüman kimliðimi ortaya koyarken Anadolu ikliminde bizimle beraber harmanlaþmýþ Ermeni, Süryani, Rum ve baþka kimlikleri de Anadolu ortak kültür paydasýnda, Ortadoðulu kimliði altýnda kucaklayan bir dünya görüþü, bu dünyayý da öte dünyayý da kucaklayan bir dünya görüþünden bahsediyorum. Birer birer vurulan askerlerden nasýl bir haz alabilirler. Daðda vurulan Kürt’ün kendi davasýný savunmasam da onun da anasýnýn yüreðinin yanacaðýný biliyorum. Þehit annelerinin acýsý kadar cumartesi annelerinin de sýzýlarý dinsin diyorum.

Bakýrköy’ünde yaþadýðým için ermeni vatandaþlarla sürekli haþýr neþirim. Senelerdir devam eden azýnlýk olmanýn sýkýntýlarýný zaman içinde hissetmeseler de devamlý içlerinde taþýyorlar. Özellikle gazeteci Hrant Dink vurulduðu günlerde Ermeni komþularým sürekli bir tedirginlik içinde idiler. Senelerdir kendileriyle sohbet ederim ve senelerdir bu cemaat hep CHP kadrolarýna oy vermiþtir. T.C. çatýsý altýnda, Kemalizm maskaralýðý içinde insanlarý birbirlerine düþman eden zihniyetin siyasi motifini desteklerler. Bunun sebebini sorunca da Atatürkçüyüz diyorlar. Ya rabbi, her türlü baský da Atatürkçülük adýna yapýlmadý mý?

Kerbela’da Ýmam Huseyn’i þehit edenler Masum Ýmam’a kýlýç çekenler kýlýçlarýný Ýslam adýna çektiklerini iddia ediyorlardý. Ama imamýn ardýnda namaz kýlanlar Ýmam’ý ve ailesini Þam’ýn ýrkçý taassuplarýna kurban ettiler. Þimdi de Emire itaat farzdýr söylemiyle müslümanlarý zulümlerine boyun eðmeye zorluyorlar.  Her yerde böyle, sýrf bizde olsa!

Bizler bir dal sigarayýz. Bir sarým sigaranýn içerisinde deðiþik tonlarýnda sarýnýn ve deðiþik boylarda tütün kýrýntýsýnýn birer neferiyiz. Türküz biz, Zazayýz, Kýrmanýz, Sorani’yiz, Süryani’yiz biz. Ermeni’yiz. Kimimiz Hanefi kimimiz þafi ise kýrýntýlar arasýnda Þia’mýz ve Caferi’miz ve bir dal sigaranýn içerisinde Aleviyiz ya da isyankarýz halikýmýza. Ama bir dal sigaranýn içinde biriz biz. Bizden olmayanlar, bir dal sigaranýn içindeki huzuru hazmedemeyenler, huzursuzluktan bulanlar huzuru, bir adi kibrit çöpüyle tutuþturdular ya, duman duman yanýyoruz þimdi. Aðýr aðýr eriyip küle dönüyoruz. Yanmaya devam ederken bir dal sigara hepimiz küle dönüyoruz. Bizi biz yapan benliklerimizle yok olup gidiyoruz.

Bilal Atýþ                                                                                                                  23.08.2008

b.atis73@gmail.com

Ýlmin en büyük bir silah olduðu ve bilginin alabildiðine hýzlý seyrettiði günümüzde okumayanýn kaybedeceðini söylemek asla bir kehanet sayýlamaz. Bu pencereden hayata, imtihaný kazanmak için gelen bizler hangi açýdan bakarsak bakalým okumaya mahkum olduðumuzu asla unutmamalýyýz.

Peki okuyor muyuz? Yada okuyorsak bu yeterli mi? Bugünkü halimize bakanlarýn okumanýn yeterli olduðunu söylemesi elbette büyük bir haksýzlýk olur. Çünkü toplumumuzda okuma alýþkanlýðýnýn henüz oturmadýðý bir gerçek. Böyle bir zeminde okumayý öðrenmek ve onun yüksek erdeminden bahsetmek abesle iþtigal gibi olur.

Ýlmin en büyük silah olduðuna inananlar için okuma eylemi, hayatýn vazgeçilmezleri arasýnda yer alýr. Okuma eylemine alýþmamýþ ve onu hayatýn bir parçasý haline getirmemiþler için bu durum marjinal bir seçim olsada okumanýn insani bir eylem olduðuna inanan için bu asil eylem her ferdin insanlýða bahþedeceði bir borcudur.

Okumanýn erdemini yakalayanlar onun hayatý anlamlý kýlan, boyutlandýran ve ferde alternatif yollar takdim eden bir eylem olduðunu idrak etmenin mutluluðunu yaþarlar. Fakat yaþadýðý toplum kitaptan, insaný bu erdemli eylemden soðutur, ve adeta kitapsýz zemin üzerinde kaydýrýr ki, bugün okumamanýn altýnda yatan en büyük sebeplerden biriside budur.

Okumak insani bir eylem. Bunun için olsa gerek insan sayýsýnca okuma çeþitlerinin ortaya çýkmasý normal. Ne kadar çok yol ve yöntem ortaya çýksa da, önemli olan okumanýn lüzumuna inanmak ve onu günlük hayatýn bir parçasý haline getirmektir.

Okumanýn en büyük vasýtalarýndan birisi þüphesiz kitaptýr. Geliþen teknoloji bu alanda çeþitli seçenekler sundu.Bilgisayarýmýzýn baþýndan ihtiyacýmýz olan sayýsýz belgeye ekran vasýtasýyla ulaþýyoruz. Bugün bilgi edinmede sýnýrlar ve sorunlar açýldý. Ama bunlardan hiç birisi kitabýn yerini tutmuyor. Kitap kokusu düþkünü olan insan için bir vazgeçilmez. Okumanýn sýrlý dünyasýna girip, tadýna doyum olmayan mutluluðu yakalyanlarýn kitaptan ayrý kalmalarý düþünülemez. Bu noktada kitap insan için hayatýnýn vazgeçilmez bir parçasý haline gelmiþtir. Hiç bir kitap düþkünü insan kendisinden bir parçanýn gitmesine rýza göstermez.

"Okumak varlýðýn sýrrýna ermek ve hayatý yaþamaktýr" derler. Okumayý kendilerine uðraþý edinenlerin geleceðin dünyasýnda söz sahibi olacaklarýný söylemek kehanet sayýlmaz. Okumayý alýþkanlýklarýn en asili kabul eden fert ve toplumlarýn arzu edilen noktayý yakalayarak insanlýk tarihinde nasýl etkin bir yere sahip olduklarýný görmek için tarihe kýsa bir nazar yeterli olacaktýr. Okumanýn insani bir eylem olduðunu söylemek abesle iþtigal olsa da, okumanýn alabildiðine zayýf olduðu bizim gibi toplumlarda bu konunun sýk sýk vurgulanmasý ve gündeme getirilmesi luzumludur. Toplumumuzdaki okumama hastalýðýna baktýðýmýzda muharrir Namýk Kemal'in neredeyse bir asýr evvelki tesbiti hala kulaklarýmda çýnlýyor. "Okumayý öðrenmek güç sanattýr. Ademin hayvaniyeti yemekle, insaniyeti okumakla kaimdir" Tesbitin ne derece doðru olduðunu belirtmeye gerek yok. Herkese kitap dolu günler temennisiyle....

BÝLAL ATIÞ                                                                                             09/08/08

Ýstanbul Otogarýnda

Ataköy bloklarýndan, Yeþilköy’ün kadim sokaklarýndan, Boðazýn zenginlerinden kimselere rastlayamazsýnýz burada. Ama Türkiyemin her parçasýndan bir insanýn yolu mutlaka düþer otogara. Ýstanbul otogarý yýlýn her aný ve günün her saati minik bir Türkiye’dir. Ýstanbul’un Anadolu’ya ve Balkanlar’a açýlan kapýsý yurdun hakiki sahiplerinin milletin bir kaynaþma noktasýdýr. Her vilayetten, her kasabadan otobüsler saat baþý, yarým saate bir gelirler giderler.

Tunceli’nden Tekirdað’ýna, Sivas’tan Hopa’ya deðin buram buram Anadolu kokar. Kasketi yana kaymýþ, ceketini omzuna atarken bir yandan da sigarasýný tüttüren amca bey belki de Çarþambalýdýr. Baþýna doladýðý beyaz yaþmaðýnýn altýnda el örgüsü yeleði ve çiçekli basmasýyla dizi dizi çuvallarýn baþýndaki annemiz Yozgat’ýn bir köyünden. Yanýnda duran siyah çarþaflý yengeler kendi lisanlarýnca halleþiyorlar, bir yandan da Diyarbakýr otobüsünün kalkýþ saatini beklerler. Umutlarý, düþleri, beklentileri Diyarbakýr’dadýr, kendileri Ýstanbul ellerinde olsalar da.

Sorunca hepsi nedense vilayetini demezler. Of’ludur, Niksar’ladýr, Besni’lidir. Anlarým ki, kendileri Ýstanbul’da bir yaþam mücadelesi verseler de, gönülleri, içlerinin bir parçasý memleket topraklarýnda kalmýþtýr. Ýstanbul otogarý Türkiye’nin harman olduðu bir mekân olarak çýkar karþýnýza. Eskiden Topkapý’da Anadolu ve Trakya otogarý olarak iki noktada hizmet verirkenki karmaþa ve þamata burada yok dense de benzer sahnelere arar sýra þahit olmak yine de mümkün.

Memleketin her vilayetinde yeni modern otogarlar inþa edilmekte ve insanýmýza hizmet vermekteler. Ne var ki, milyonlarca vatan evladýný barýndýran Ýstanbul’un kargaþasý da, anýlarý da bir baþka. Anadolu’da Haydarpaþa istasyonu ve Harem otogarý insanlara hizmet veren geçitler, Avrupa yakasýnda da Bayrampaþa otogarý þehirler ve Milletler arasý trafiðin yükünü taþýyorlar.

Yazýhanelerin önlerinde indirilen, bindirilen yükler arka cihette otobüslere yükleniyor. Burada da ayrý bir kargaþa hâkim, memlekete bir parça fazla öteberi götürme telaþýndaki insanlar la muavinler arasýnda bitmeyecek tartýþmalar. Sonuçta yolcu kazanacaktýr. Müþteri daima haklýdýr düsturu burada da hâkimdir çünkü. Bir taraftan da peronlara yanaþan otobüslerden hasretler, sevinçler ve belki de acýlar inmektedir. Memleketten gelen öteberi ve eþ dost ile yüreklere hapis olan toprak özlemi yeniden depreþir.

Bir fýrsatýný bulup köyüne gidecek olanlar sabýrsýzlýkla otobüslerinin kalkacaðý saati beklerken, valizlerini bagaja teslim etmiþler ve tekrar tekrar biletlerinden numaralarýný kontrol ederler. Gayri ihtiyari bir davranýþtýr aslýnda, farkýnda olmadan biran evvel kalkýþ saatine eriþmek isterler. Tiryakiler otobüs kalkmadan son sigaralarýný bitirme gayretindedirler. Haným ablalar heyecanla son bir kez daha lavabo ihtiyaçlarýný giderme derdindedirler.

Gecenin ilerleyen saatlerinde yoðunluk biraz düþse de insan eksik deðildir otogarda. Gidip gelenler bizim insanýmýzdýr. Yüreðindeki sevgiler ve gurbetin hasret türküleridir dudaklarda gezinen. Memleketine giderken, sýladaki akrabalarýna eriþmenin heyecanýyla kabýna sýðmayan insanýmýz günler ya da haftalar sonra ayný peronda otobüsünden inerken biraz da olsa hüzünlüdür. Yeniden anakentin pençeleri arasýnda yaþam mücadelesine baþlayacak ve kaybolup gidecektir milyonlarca Ýstanbullu olmayan ama Ýstanbullunun arasýnda.

Bilal Atýþ                                                                                                     05/08/08

b.atis73@gmail.com

AYETULLAH UZMA
SEYÝT ALÝ HÜSEYNÝ SÝSTANÎ

Rahmetli Seyyid Hui Kuddise Sýrruh’un minberi, yarým yüzyýl içerisinde Ýslam düþünce coðrafyasýnda tüm ilimlerde ve Ýslamýn her alanýnda; çok deðerli, büyük, faziletli pak meyveler vermiþtir. Öyle ki; onun eliyle; Ýslam, ilim ve toplum içinde fedakarlýkla hizmet eden yüzlerce fakih, müçtehit ve deðerli alimler yetiþmiþtir. Bu gün onlardan bir çoðu ilmi merkezlerde, özellikle Necef-i Eþref ve mukaddes Kum þehrinde üstad olarak faaliyetlerini sürdürmekteler. Bazýlarý ise günümüzde ilmi ve sosyal alanlarýn zirvesinde; eðitim, sosyal hizmetler, mercaiyet ve ümmetin liderliði mesuliyetlerini icra etmekteler.

Bunlarýn içerisinde en önemlisi ve önde geleni üstadýmýz; “Ayetullah Uzma Seyyid Ali Hüseyni Sistani” Dame zilluh’dur.

Þimdi bu deðerli þahsiyetin yaþamýna bazý baþlýklarla kýsaca deðineceðiz:

1.      DOÐUMU VE EÐÝTÝMÝ  

1349 (Hicri  - Kameri) yýlýnýn Rebi’ul evvel ayýnda imam Rýza Aleyhi’s Selam’ýn þereflendirdiði mübarek Meþhed þehri yakýnlarýnda dindar bir ailede; ilim, takva, keramet ve seyyidler ocaðýnda dünyaya geldi. Ve bu kutsal mekânda faziletler içinde yetiþti, olgunlaþtý.

Ýlk ve orta eðitimini (Arab edebiyatý, belagat ilmi, temek akli ve dini ilimler) deðerli üstatlar huzurunda gerçekleþtirdi.

Yüksek derecede Usul, Fýkýh, akli ilimler ve ilahiyat bilimleri eðitimini o mübarek belde de Muhakkik Mirza Mehdi Ýsfahani Rahmetullahi Aleyhi gibi deðerli üstatlar huzurunda tamamlayarak tahsilinin geliþimi, kemali ve bazý deðerli alimlerden istifade edebilmek için 1368 (H.K) yýlýnda mukaddes Kum þehri ilim merkezine hicret ettiler. O günlerde bu mukaddes ilim merkezi eðitimini; Ayetullah Uzma Seyyid Hüseyin Burucerdi Kuddise Sýrruh’un emeði ve mercaiyetinin gölgesi altýnda sürdürmekteydi.

Ayetullah Seyyid Burucerdi Kuddise Sýrruh’un Usul ve Fýkýh dersleri özel bir metot ile tahkik ve tatbik üzere bütün fýkhi hadisler ve islami görüþleri kapsayýcý, oldukça ciddi idi.

Seyyid Ali Hüseyni Sistani Dame zilluh, bu kaynaktan kamilen yararlanmanýn yaný sýra Hadis ve Rical ilminde de kemale eriþmiþ, Ayetullah Hüccet gibi faziletli, büyük üstatlardan da önemli ölçüde yararlanmýþtýr.

Seyyid Ali Hüseyni Sistani Dame zilluh 1371 (H.K) yýlýnda Alevi feyzinin kaynaðýna ulaþmak, Necef-i Eþref’in meþhur, eski ilim merkezinde bulunan üstatlardan da yararlanmak, ilahi kabir ve Peygamber ilminin pak kapýsý Hazreti Emir el müminin Ali Aleyhi’s Selam’ýn yakýnýnda olabilmek için Kum’dan ayrýlarak Irak’a gitti.

Onun Necef’e geldiðini o günlerde, orada bulunan ilim merkezlerinin dersleri; verim coþku, heyecanýn doruðuna ulaþmýþtý. O bütün gücü ile kendini ilmi esaslara ve fakihliðe verdi. O diyarýn büyük, meþhur, tecrübeli üstatlarýndan çok derin istifadeler etti.

Bu deðerli þahsiyet, on yýldan fazla fakih ve müçtehitlerin üstadý Ayetullah Uzma Seyyid Hui Kuddise Sýrruh’un derslerine katýldý ve o günlerde Necef ilim merkezinin deðerli büyüðü  ve mesulü olan Hazreti Ayetullah Uzma Seyyid Hekim’den de büyük ölçüde yararlandý.

Derslerinde çok titiz, derin görüþlere sahip olmasýyla meþhur olan Ayetullah Uzma Þeyh Hüseyin Hilli’nin huzurunda bir devre bütün Usul derslerini okudu. O Meþhed, Kum ve Necef gibi mukaddes ilim merkezlerinde yýllarca eðitim görerek Usul ve Fýkýh’ta öðrenim ve öðretim de bulunmuþ ayrýca bir çok ilim dalýnda büyük tecrübe, derin ilim sahibi olmuþtur.

1381 (H.K) yýlýnda Þeyh Ensari Rahmetullahi Aleyh’in Mekasib’i üzerinden içtihat derslerine baþladý bu kaynak üzere yýllarca içtihat dersleri verdi. Daha üst düzeyde içtihat derslerini þerhi unvaný ile Seyyid Muhammed Kazým Tabatabai Yezdi Rahmetullahi Aleyh’in Urvet’ul Vuska’sýyla sürdürdü. Bu dönemde Taharet, Humus, Namaz ve Namazla ilgili bir çok konuda geniþ içerikli dersler verdi.

Bu deðerli þahsiyet 1384 (H.K) yýlýnýn Þaban ayýnda yüksek içtihat derecesinde Usul dersleri vermeye baþladý. Bu dersilerin üçüncü devresini 1411 yýlýnýn Þaban ayýnda tamamladý; Onun yetiþtirdiði bir çok alim üstatlarýndan kazandýklarý Usul ve Fýkýh derslerindeki deðerli bilgileri ders olarak vermeye baþladýlar.  

2.      ÝLMÝ DEHASI

Hazreti Ayetullah Uzma Seyyid Ali Sistani Dame Zilluh, üstatlarýn yetiþtiði ilmi merkezlerdeki derslerde hýzla parladý.

Ders arkadaþlarý ve üstatlarý arasýnda; araþtýrma, tahkik, eleþtirme, deðerlendirme kudretinin kuþatýcýlýðý, konulara hakim olmasý, ilmi iradesi, bir çok ilmi konularda özellikle Fýkýh, Usul ve Rical ilmindeki derinliði ve baþarýsýndan dolayý tanýnýyor ve övülüyordu.

… O deðerli þahsiyetin üstünlüðü herkes tarafýndan açýkça bilinmekteydi. O, genç yaþta üstadý (Ayetullah Uzma Seyyid Hui) tarafýndan yazýlý olarak içtihat izni alan ender þahsiyetlerdendir. Diðer üstadý olan Hazreti Ayetullah Þeyh Hüseyin Hilli’de içtihat þahadetnamesini 1380 (H.K) yýlýnda yazýlý olarak vererek onun faziletlerini, ilmi derinliðini ve üstünlüðünü övmüþtür.

Ýyen ayný yýl içerisinde Fakir, Muhaddis, Rical uzmaný büyük araþtýrmacý Allame Hacý Aða Bozorgi Tehrani yazýlý olarak verdiði þahadetinde onun Rical ve Hadis’teki ilmi maharetini özellikle belirterek onun yüksek ilim makamýný övmüþtür.

Þunu da belirtmemiz gerekir ki, bu deðerli þahsiyetin ilmi makamýnýn göstergesi olan izin ve þahadetnameleri almasý ve bu denli övgülerle þahsiyetinin tanýnmasý, onun henüz otuz bir yaþýný doldurmadýðý günlere rastlamaktadýr. 

3.      DÜÞÜNCE VE ESERLERÝ

Ayetullah Uzma Sistani Dame zilluh otuz dört yýl boyunca üst düzey Fýkýh, Usul ve Rical eðitimi vererek çok büyük hizmetler göstermiþtir. Onun bu ilmi cihadý, Fýkhi çabalarý ve araþtýrmalarýnýn meyveleri oldukça fazladýr. Bunlardan bazýsýna iþaret edeceðiz.

Daha öncede deðindiðimiz gibi Þeyh Ensari Rahmetullahi Aleyh’in Mekasib’ini üst düzey dersi olarak verdi, bu öðretimini sona erdirdiði dönemde Taharet, Kaza, Humus, Fýkýh’ýn bazý kaide ve bahislerini (Faiz, Takiyye, ilzam, kaidesi … gibi) ders olarak verdi. Bu derslerinin bir kýsmý kitap olarak da basýldý. Ayrýca üç devre kamil olarak Usul dersi verdi bu derslerindeki bazý bahisleri kitap olarak yayýnlandý. Bu deðerli þahsiyetin bazý öðrencileri  de üstadlarýnýnýn bu derslerini beyan ederek yayýnladýlar.

Bu deðerli üstad, tahkikat ve çalýþmalarýnda çok ciddi, dayanýklý, yorulmak bilmezdi. Bütün bu çalýþmalarý, eðitimini yaný sýra birçok konularda araþtýrmalar da bulunmuþ ve çok sayýda deðerli eserler yazmýþtýr. Onlardan bir kýsmýný burada kýsaca sýralýyoruz:

1-     Þerhi Urvet’ul Vuska

2-     El Buhus’ul Usuliye

3-     Kitab’ul Kaza

4-     Kitab’ul Bey’i ve’l Hýyarat

5-     Fi’l Libas’il Meþkuk fihi

6-     Fi Kaidet’il Yed

7-     Fi Salat’il Misafir

8-     Fi Kaidet’il Tecavüz ve’l Firag

9-     El Kýble

10- Et Takiyye

11- Kaidet’ul ilzam

12-  Ýçtihat ve Taklit

13- Fevaid’ul Ðareviyye

14- Er Riba

15- Hücciyetu Merasili  Ibn-i  Ebi Umeyr

Ayrýca ilmihal kitabý olan Tevzih’il Mesail kitabý Türkçe de olmak üzere bir çok dilde yayýnlanmýþtýr. 

4.      EÐÝTÝM METODU

Onun eðitimdeki metodu ilmi merkezlerdeki bir çok üst düzey dersleri veren üstatlarýn metodundan farklý ve ayrýcalýklýdýr. Bu ayrýcalýk ve imtiyazýn baþka göstergesi þunlardýr:

(a)   Bir Konuyu Beyan Ederken Onun Tarihini ve Temellerini Tanýtýr:

Bu beyan felsefeyle ilgili olsun; “Müþtak’ýn terkibi, özellikleri gibi veya Akaidi olsun, Teâdül ve Terâcih gibi. O böylece hadislerde meydana gelen ihtilaflarýn imamlarýn zamanýnda düþünsel ve akaidi mücadeleler ve siyasi ortamlardan kaynaklandýðýný ispatlar. Bur konunun tarihsel yönünü çok iyi bilmek doðal olarak o konunun tüm yönleriyle anlaþýlmasýna, sorunlarýn halline büyük ölçüde yardýmcý olmaktadýr.

(b)   Ýlmi Merkezdeki Düþüncelerle Çaðdaþ Kültürlerin Arasýnda Baðlantý Kurmak:  Ýsim ile edatýn arasýndaki fark zati midir yoksa arazi midir? Konusunda “Kifayet’ul Usul” kitabýnýn yazarýnýn görüþünü tercih etmekle beraber kendi görüþünün temelleri, yeni felsefi teoriye dayanmaktadýr. Yani zihin bir konuyu iki þekilde tasavvur edebilir. Eðer konuyu müstakil ve net bir þekilde düþünüyorsa buna isim denir. Eðer konuyu bazý vesileler sayesinde düþünüyorsa buna edat denir.

Örneðin; “Emir” cümlesinin ne manaya geldiðini bazý sosyologlarýn tanýmladýðý gibi beyan eder ve þöyle buyurur: “ Taleb veya emir, ya rica ya da istek manasýna gelir; insanýn toplumdaki konumuna göre deðiþir.”

(c)   Özel Fýkhý Ýlgilendiren Usûllere Önem Vermek:  Ýlmi Merkezlerdeki öðrenci, Fýkýhta bir çok pratik bir sonucu olmayan bazý konularýn üstatlarý tarafýndan aþýrý bir þekilde bahsedildiðini görmektedir. Örneðin “Va’z (Karar kýlma) itibari midir, tekvini mi? Veya ilmin konusu nedir? … gibi.

Ama üstad Sistani istinbat (hüküm çýkarma) ile ilgili olan usullerde (usül-ü ameliye, teadül-teracih, umum-husus gibi) gerçek ilmi temele ulaþmak için çaba harcamakta, pratik neticesi olduðu kadar o konu hakkýnda beyanda bulunmakta.

(d)  Yenilik: 

 Ýlmi Merkezlerin bir çok üstatlarý maharetli olmalarýna raðmen yenilik ruhuna sahip deðildiler. Öyle ki; iþlenen konunun cevherine inmekten ziyade sadece görüþlerine baðlý kalmakta konuyu dipnotlarla geçiþtirmektedir. Üstad ise; mevcut görüþleri öne sürer, kendisine göre daha güçlü olan görüþü belirterek düþün ve sonuca ulaþ gibi cümleleri kullanýr.

(e)   Müþriklerle Evlenmenin Caiz Olmasý Meselesinde ve Ayný Þekilde Tezahüm Kuralýnda (usulde bir kaidedir):

 Fakihler bunu sadece akli bir konu olarak ele alýr. Ama Seyyid Sistani  bu kaideyi  þu þekil açýklanan “iztirar” (zorunluluk) kaidesi ile birlikte ele alýr: Allah-u Teala bir þeyi haram kýldýysa, zorunlu olanlar için ve iztirar kaideleri uygulamada ayný neticeyi verir. Bazen bu gibi konularýn uygulama alanýný geniþletir. Týpký “Namaz beþ durum dýþýnda tekrar kýlýnmaz” kaidesinde olduðu gibi. Fakihler bunu normalde sadece namaz konusunda uygulasalar da Seyyid Sistani bu rivayeti þu rivayet ile birlikte neticelendirir: “Sünnet farzýn sýhhatini bozmaz” gibi. Namazda ölçü farzýn sünnetten öne geçmesidir. Ayný ölçü vakit ve kýble de uygulanabilir. Diðer farzlar ve sünnetlerde böyledir. Vakit ve kýble de namazýn farzlarýndandýr.

(f)   Nassa Geniþ Açýdan Bakmak:

Bazý fakihler nassýn sadece kelimelerinin sýnýrlarýna bakarak hiçbir zaman nassýn delâletinin kapsamýna dikkat etmezler ama bazý  fakihler rivayet ve nassýn söylendiði ortam ve þartlara dahi dikkat ederek, hadisin de delâlet ettiði hükme etki eden diðer etkenleri de göz önüne alýrlar. Örneðin: Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Alih evcil eþeklerin etinin yenilmesini Hayber gününde haram etmiþtir. Eðer nassýn sadece kelimelerini göz önünde bulundurursak evcil eþek etinin yenilmesinin haram veya mekruh olduðunu söyleriz. Ama ayrý rivayete geniþ açýdan bakarsak görürüz ki Hayber günü Yahudilere karþý bir savaþ vardý; savaþta da silah ve diðer gereksinimlerin taþýnmasý için o günkü hayvanlara ihtiyaçtan dolayý idi. Bu rivayet maslahat nedeni ile söylenmiþ olup, haram veya mekruha delâlet etmez. Ýþte üstadýmýz Seyyid Sistani bu grup alimlerdendir.

(g)  Hüküm Çýkarmak Ýçin Gerekli Ýlimlerdeki Uzmanlýðý:  

Seyyid Sistani’nin görüþüne göre bir fakihin gerçek ve kamil fakih olabilmesi için; Arap edebiyatýný, þiirini, Araplarýn sözlerini iyi bilmesi ve böylece nassýn delâletini mevzu yönünden anlamasý gerekir. Ayrýca lügat kitaplarýný, yazýlýþ uslüblarýný, bilmelidir. Çünkü bütün bu bilgiler, fakihin lügat aliminin sözüne güvenebilmesinde veya güvenmemesinde önemli etkendir. Ayrýca Ehl-i Beyt Aleyhimusselam’in hadislerini ve ravilerini çok iyi bilmelidir. Hadisin senedinin saðlam olduðuna güvenebilmek için rical ilmi bir müçtehit için zaruridir. Seyyid Sistani’nin bu konuda meþhur alimlerdin farklý bazý görüþleri vardýr. Örneðin meþhur olan görüþte, ibn’ul Fezari’nin Rical kitabýna, kitabý ona ait olmadýðý veya tam güvenilir olmadýðý gerekçesiyle pek güvenmezler ama üstad Seyyid Sistani bunu yeterli görmeyerek onun kitabýnýn Þeyh Tusi ve Necaþi’nin kitaplarýndan daha güvenilir olduðunu belirtmektedir. Ayrýca bir hadisin mürsel veya müsned olup olmadýðý ve ravinin hangi tabakandan olduðu konusunda Seyyid Burucerdi’nin görüþlerine güvenir. Ayný þekilde hadislerin ve ravilerin; kaydý ve tespiti, asýl nüshalarýn ihtilaflarýný iyice araþtýrmak gerektiðine inanýr. Bu konuda Þeyh Saduk’un Tusi’den daha dikkatli olduðu þeklinde yaygýn görüþü kabullenmez. Bazý sebeplerden dolayý Þeyh Tusi’nin daha emin olduðuna inanýr. Bu uzmanlýk yönlerini fakihlerin bir çoðu hüküm çýkarma esnasýnda pek önemsemezler hatta bazen bir kelimenin manasýný bir lügatcýdan naklederken müellif ve telif üslubu hakkýnda pek araþtýrma yapmazlar. Bazý fakihler ise, Rical ilminde ve hadis kitaplarýn hakkýnda fazla bilgi sahibi deðildiler. Ancak  üstad Seyyid Sistani ile Seyyid Þehit Sadr bu konuda farklýdýrlar, her ikisi de konuya yeni bir açýdan bakmýþlardýr. Konuyu günün ihtiyaçlarýna göre deðerlendirmektedirler. Örneðin; Seyyid Sistani bir lafzýn kaç manaya delâlet etmesi konusunda, diðer fakihlerin acaba böyle bir þey felsefi açýdan mümkün müdür? Þeklinde hiçbir pratik faydasý olmayan bahislerinden ziyade böyle bir durumun vuku bulup bulmadýðýndan bahseder. Çünkü bir þey vuku bulmuþsa demek ki o þey mümkündür.

Teadül ve Teracih adlý usulü fýkýh konusundaki ihtilaflarýn sebebinin de hadislerin muhtelif olmasýndan ileri geldiðini belirtir. Þerî naslarý, ihtilaf sebebinin sýnýrlarýný belirler; Bu konudan bahsedersek Ehl-i Beyt hadislerinden istifade eden fakihin karþýlaþtýðý sorunlarýn da çözmüþ oluruz. Böylece; Kifayet’ul Usul kitabýnýn yazarýnýn müstahaptýr hükmünün aksine deðiþiklik ve tercihlere gereksinim kalmaz. Ayný konuyu Seyyid Þehit Sadr’da sýrf akli açýdan Seyyid Sistani gibi inceler. Ama Seyyid Sistani tarihi ve hadisle þahitlerle bu ihtilafýn yok edilmesini saðlayarak önemli bir kaideyi ortaya koymuþ ve fýkýh derslerinde de bunu uygulamýþtýr.

(h)  Çeþitli Mekteplere Yaklaþýmý: 

Bir çok üstatlarýn belirli bir mektep üzere ve tek yönlü bahisler ettiði maruftur ama Seyyid Sistani; Meþhed, Kum ve Necef medreselerinin fikirlerini birleþtirir. O Meþhed alimlerinden Mirza Mehdi  Ýsfahani  (r.a) Kum medresesi fikir üstadý Seyyid Burucerdi (r.a), Hilli (r.a), Seyyid Hui (r.a) ve Þehit Seyyid Sadr (r.a)’in görüþlerini öne sürer. Böylece konunun çeþitli açýlardan geniþ olarak gözler önüne serilmesine yardýmcý olur.

Fýkhi üslubu ise: onun fýkhi derslerindeki üslubu diðerlerinden çeþitli yönleriyle ayrýcalýklýdýr.

1.      Þia Fýkhý Ýle Diðer Mezheplerin Fýkhýný Yaklaþtýrmak:  Nass ile ayný zamanda yaþayan Sünni fakihlerin görüþünü öðrenmek –örneðin Muvatta-i Malik, Hýrâc-ý Ebu Yusuf ve emsallerinde olduðu gibi- Ýmamlarýmýz Aleyhimusselam’in nassý buyururken neyi göz önünde bulundurduklarýný öðrenmeye yardýmcý olur.

2.      Bazý Fýkhý Konumlarda Yeni Kaidelerden Yararlanmak: Örneðin: Alýþ-Veriþ ve muamelenin iptali   konularýnda Irak, Mýsýr, Fransýz kanunlarýna müracaatý.

Çaðdaþ kanunlarýn fikrine vakýf olmak, insanda kanunla ilgili uzmanlýk yaratýr. Dolayýsýyla fýkhi kanunlarýn analizi senetlerinin geniþletilmesi ve pratiðe dökülmesi daha da kolaylaþýr.

3.      Fýkhi Kanunlarý Öne Sürmede Yenilik: Büyük alimlerimizin çoðu fýkhi kanunu öne sürerken eski alimlerin fýkhi üslubunu hiç deðiþtirmez, konuya hiçbir þey eklemezler sadece konunun dayandýðý delilin var olup olmadýðý veya saðlam olup olmadýðýndýn bahsederler ama Seyyid Sistani bazý fýkhi kaidelerin öne sürülmesinde önemli deðiþiklikler yapmýþtýr. Mesela Seyyid Sistani  -daha öncede açýkladýðýmýz gibi diðer fakihlerin ilzam olarak öne sürdükleri kaideyi diðer mezheplerin kanun ve görüþlerine “saygý” olarak niteler- Her kavmin kendisine nikahý vardýr hadisi de bu üslubu onaylar.

5.     ÞAHSÝYETÝ

Þüphesiz Seyyid Sistani ile birlikte olan, onu tanýyan onunla irtibatý olanlar; onun Ehl-i Beyt Aleyhimusselam’in buyurduðu manevi özelliklere sahip, örnek bir þahsiyet olduðunu bilirler. Ýþte o ve onun gibi büyük alimler “Rabbani Alim” kelimesinin ve imam Aleyhisselam’in “iþlerin yürümesi Allah’ýn helali ve haramýnda emini olan alimler eliyledir” sözünün tecellisidir.

   Konuyu tamamlamak için derslerine katýldýðýmda kendi gördüðüm özelliklerinden bazýlarýný naklediyorum:

          A ÝNSAF VE KARÞI GÖRÜÞLERE SAYGI

Seyyid Sistani, ilim ve maarif aþký ile dolu, hakikate ulaþmaya istekli, yapýcý görüþlerin özgürlüðüne inançlý olduðu için çok okuyup araþtýrýr, çeþitli görüþlere hatta ilmi seviyede kendisi ile ayný düzeyde olanlarýn görüþlerini de öðrenmeye çalýþýr; bazen derslerde kendi üstadý olmayanlarýn dahi önemli görüþlerini belirterek naklederdi. Örneðin, Muhammed Rýza Muzaffer’in “Usul-ü Fýkh” kitabýndaki görüþünü nakleder.

   Onun bu tavrý baþkalarýnýn görüþlerine uygun olan saygýsýný gösterir.

          B SÖYLEÞÝDE EDEP

   Necef þehrinin üstatlarý ile talebeleri arasýndaki ilmi bahislerin ciddiyeti meþhurdur. Bu talebenin ilminde güçlü olduðunun da göstergesidir. Ama bazen bu söyleþiler, boþ mücadeleye dönüþmekte, hedefe ulaþmamakla birlikte talebeyi ilmi havadan uzaklaþtýrmaktadýr. Seyyid Sistani’nin bahisleri ise cedel, susturma, saygýsýzlýktan kesinlikle uzaktýr. O, üstatlarýn veya baþkalarýnýn görüþleri konusunda alimlerin ve büyük þahsiyetlerin saygýnlýðýný koruyan edepli, olgun kelimeler kullanýr. Hatta karþý tarafýn görüþleri bariz bir þekilde zaaf içinde olsa dahi. Hatta talebesine cevap verirken ona yol gösterici, irþat edici cevaplar verir. Eðer talebe içerikden uzak bir münakaþaya doðru gitse dahi. Seyyid cevabý ilmi bir þekilde tekrarlar, talebenin ýsrarý karþýsýnda ise susmayý konuþmaya tercih eder.

          C EÐÝTÝM AHLAKI

Eðitim, resmi bir görev veya bir miktar mal karþýsýnda yerine getirilen bir memuriyet deðildir. Bu durumda üstad, öðrencisini hiçbir zaman istenilen ilmi seviyeye ulaþtýramaz, öðrenci eðitimde beklenen baþarýyý elde edemez. Ayný þekilde eðitim sadece öðrenciye yol göstermek için ilmi bir çaba da deðildir. Aksine eðitim, incelikli – hassas bir Risalet olup öðrenciye muhabbet, þefkat, merhamet ruhu vererek ilme ve ilmi edeplere teþvik etmektir. Eðer ilmi merkezlerde ve buralarýn dýþýnda eðitim ve öðrenim konusunda bazý ihlaslý olmayan kimselere rastlanýlsa da bu ilmi merkezlerde bir çok ihlaslý üstad eðitimi bir semavi risalet olarak bilirler; öðrenciye teorik ve pratik olarak kamil bir inayet gösterirler. Eðitim ahlâkýna sahip en büyük örneklerden biri Seyyid Hekim (r.a)’dir. Seyyid Hui (r.a)’de ayný ahlâka sahiptir. Ben ayný huyu Seyyid Sistani’nin þahsiyetinde de gördüm. O öðrencilerine; üstatlara, alimlere ve fakihlere saygý göstermelerini öðütler tartýþmalarýnda üstatlarý karþýsýnda tavýrlarýna dikkat ederek saygýlý olmalarýný tavsiye eder ayrýca kendi üstatlarýnýn ruhi hallerini, ahlaki yapýlarýný onlara anlatýrdý.

   Bütün bunlar onun þahsiyetinin göstergesidir.  

          D TAKVA

   Necef’in bir çok büyük alimlerinin ilmi bahisleri, fitne ve karmaþalardan uzaktýr. Ayrýca bu durum bazýlarýna göre menfi olup, gerçeklerden ve kutsal þeriatýn tavrýný ortaya koymaktan kaçýþ olarak nitelenmektedir. Ama biraz düþünecek olursak bu durumun müspet genel maslahat için kaçýnýlmaz ve þeriatýn tavrý olduðunu anlarýz. Þeriatýn asýl tavrýný ortaya koymak için uygun þartlarýn varlýðý zaruridir.

   Ýslami bi toplumda veya ilmi merkezlerde ortaya çýkan bazý karmaþalar, Ýslam þeriatýndaki bazý temel mefhumlarýn asýl manasýný gizliyorsa ilk önce Ýslam alimleri þüpheleri gidermek ve gerçekleri ortaya koymak zorundadýr. Eðer ortaya bid’atlar çýkarsa Ýslam ulemasý ilmini ortaya koymalýdýr. Aksi takdirde hadiste zikredildiði  gibi iman nuru ondan çýkar gider. Ama eðer bu günde olduðu gibi fitneler ve taassuplar bir merciin üzerinde toplanmýþ ve sadece onun hedef almýþsa, Ýslam alimleri ve bu cümleden Seyyid Sistani sukütu, vakarý, bu karmaþalardan uzak durmayý tercih ederler. Týpký Seyyid Burucerdi (r.a) ve Seyyid Hekim (r.a)’in vefatlarýndan sonraki durumlar gibi.

   Bugün de ayný hal lakap, þöhret, makam, cüzi ihtilaflar devam etmektedir; Seyyid Sistani züht ve tevazu içinde kiralýk evinde sade eþyalarý olduðu halde Irak’ta yaþamýný sürdürmektedir. 

          E DÜÞÜNSEL NETÝCE

   Seyyid Sistani, sadece bir fakih deðil ayný zamanda bir kültür adamý olup çaðdaþ kültürleri yakýndan tanýyan ve çok iyi bilen bir kimsedir. Çeþitli medeni düþünceleri öðrenmiþ, dünya düþünce sistemleri arasýda hem siyasi hem de ekonomik açýdan basiretli bir görüþe sahip olmuþtur. Onun toplumsal ve idari konularda olgun görüþleri vardýr.

   Ve Seyyid Sistani’ye göre, fetva, Ýslam toplumunun hayýr ve salâhý için bir yoldur.

6.     MERCÝLÝÐÝ

Necef-i Eþref’in bazý üstatlarýnýn naklettiðine göre, Ayetullah Seyyid Nasrullah Müstenbit’in vefatýndan sonra bazý fazilet sahipleri Seyyid Hui (r.a)’in merciliðinde toplanmýþ ve ilmi merkezlerdeki faaliyetleri yapýcý bir þekilde ilerleterek bir platform aramýþlardý. Seyyid Hui (r.a) de ilmi faziletleri, hattý ve safhasý nedeniyle Seyyid Sistani’yi seçti. Seyyid Sistani, Ýmam Hui (r.a)’nin mihrabýnda namaz kýlmaya, onun medresesinde dersler vermeye ve onun kitaplarýna dipnotlar yazmaya baþladý.

   Seyyid Hui (r.a)’nin vefatýndan sonra onun cenazesini geceleyin topraða veren altý kiþiden biri olup onun pak cenazesinin namazýný kýldýrmýþtýr.

   Daha sonra mercii taklitlik görevini ve ilmi merkezlerin liderliðini  üstlenerek icazeler veremeye, hukuk daðýtmaya ve Hadra mescidinde Ýmam Hui (r.a)’nin minberinde dersler vermeye baþlamýþtýr. Onun merciliði Irak’ta diðer ülkelerde hýzla yayýlmaya baþlamýþtýr. Örneðin; Ýran körfezi, Hindistan, Afrika…

   Özellikle de onun kültürel alandaki çaðdaþ fikirlerini bilen ilmi merkezlerdeki faziletli alimler, ilmi derecelere sahip kimseler, gençler arasýnda yaygýndýr.

   O, A’lemliðin etrafýnda döndüðü birkaç büyük fakihten birisidir; Buna hem Necef-i Eþref hem de mukaddes Kum þehrinin birçok ilmi merkezlerindeki uzman ve üstatlar þahittirler.

   Allah-u Teala onun gölgesini üzerimizden eksik etmesin.

www.sistani.org adresinden alýntýlanmýþtýr.      Bilal Atýþ

Resim Sanatý Iþýðýnda Batýlýlaþma yahut Bozulma

3 Kasým 1839 tarihi Gülhane meydanýnda Padiþah Abdülmecit'in ve elçilerinin önünde Mustafa Reþit Paþa'nýn okuduðu " Gülhane Hattý " ya da " Tanzimat Fermaný " Ortaçað düzeninden koparak yeni bir " Islahat " döneminin, devletin bütün kurumlarýnýn batýya göre temellendirilmesinin baþlatýlacaðýnýn ilan edildiði tarihtir.

Oysa bu fermanýn altýnda yatan gerçek Osmanlý ülkesini siyasal ve ekonomik açýdan sömürge haline getirme planýnýn yüzeysel görüntüsünden baþka bir þey deðildir. Baþta Ýngiliz'ler olmak üzere batýlýlarýn politikalarýný baþarýyla sürdürmek, tam bir uydu ve kendilerine baðýmlý kýlmak için kültür kurumlarýna da isteklerine uygun, yatkýn bir biçim vermek üzere elden geleni esirgemediler.

Nitekim 28 yýl sonra 1867 Aðustosunda " Takvim-i Vekayi'de " çýkan bir bildiride "bütün bütün mahv ve münkariz olmak mertebesine... " gelindiði haykýrýlmaktaydý.

Abdülmecit, Reþit Paþa ve de " Devlet-i Osmanî " oyuna gelmiþler, tam bir gaflet içinde kültür emperyalizminin kucaðýna düþmüþlerdi.

Ýþte Türk sanatýnda batýyý taklit etmek, batýya özenmek, öykünmek, kökle olan baðlarý koparmak bu yýllarda baþlar. Mühendishane-i Berr-i Humayun' dan sonradan Þeker Ahmet Paþa, Halil ve Zekai Paþalar, yetiþen Ýbrahim ve Tevfik Paþa gibi yetenekli kiþiler, miralay Seyyit, Osman Hamdi, Hüsnü Yusuf, Servili Ahmed Emin, Ali Rýza Beyler, ister tarihi binalarý, camileri, mescitleri ister esnaf çarþýsý ya da Ýstanbul dan " manzaratül - fil- bahýr " larý çizerek yerli konularý iþlemiþ olsunlar, tümü ya naturalizmin ya da empresyonizmin buyruðunda, rengiyle, çizgisiyle, dokusuyla geleneklere göreneklere ters düþmekteydiler. Duygulanmak, estetik tad almak giderek toplumla iliþki kurmak bütünüyle olanaksýzlaþmýþtý: Konularý bir yana býrakýrsak her þeyi ile bize yabancýydý bu sanat.

Bu ressamlarýn batýdan yurda dönüþleri, " Mektab-i Sanayi-i Nefise- i Þahane " nin kuruluþu doðal geliþimini sürdüren resim ve yontu sanatýnýn ezilip geçilmesini, nakýþ, tezhip, hat sanatýnýn gerileme dönemine girmesini saðlamýþtýr. Ama batý okullarýnýn, batý tekniklerinin ne kadar güçlü çalýþmalar vermiþ olsalar bile bu muhterem ve rahmetlik sanatçýlarýn yapýtlarý Türk toplumsal ve kültürel duyarlýlýðýnýn çok uzaðýnda kalmýþ olduðundan deðer kazanmýþ, batý kopyacýlýðýnýn birer güzel örneði olarak müze ve koleksiyonlarda ki yerini almanýn ötesinde bir aþamaya ulaþmamýþtýr. Salt iyi ressam olmanýn, güzel resim yapmanýn yeterli olmayacaðýnýn bir kanýtýdýr bu tarihsel olgu.

Söz hazýr buraya gelmiþken deðinmek istediðimiz bir nokta var; bazý tarihçiler ve yazarlar, batýdan etkilenmiþ olmaktan neden korkalým, koskoca bir tarih sürecinde Hint'ten Arap'tan, Fars'tan etkilenmedik mi, o güzel yapýtlar bu etkilenmenin hamuru ile saðlanmadý mý? diyorlar. Görünüþte saðlam bir mantýk gibi geliyor. Ama durum öyle deðil. Sözü geçen ülkelerle kültür benzerlikleri, istilalar nedeniyle uzun yýllar yan yana, iç içe yaþamýþ olmak, dilde, dinde, sanatta karþýlýklý etkilenmelerin doðmasýna yol açmýþtýr ki, bu çok doðal bir sonuçtur. Beraber yaþamanýn getireceði aþýlanmalar, benzemeler deðiþmeler olacaktý; bundan kaçýnýlmazdý ve gereði de yoktu; nitekim Anadolu'da doðmuþ olan bir Yunanlý ile Ýstanbul’da bir otelin salonunda rastlantý olarak karþýlaþýp görüþtüðümde, bir Kayseri’li Türkle konuþuyor sandým kendimi. Türkçesinden, yiyeceðinden, âdetinden tutun giyimine kadar Türk'tü bu adam.

Oysa Batý ile olan iliþkilerimiz böyle mi? Onlardan salt esinlenme, etkilenme ile mi bugünkü duruma geldik? Yoksa baþtan aþaðý taklitçilikle, kopyacýlýkla mý yozlaþtýk? Elbette ikincisi oldu. Þimdi bu nokta da önemli bir sorun ortaya çýkýyor. Etkilenme ayrý þey, taklit etme ayrý. Biz Doðudan etkilendik ama Batý'yý taklit ettik. Bu nedenle Batýdan aktarýlanlarla bir özdeþlik kuramadýk. Çünkü sosyal ve ekonomik yapýlarýmýz arasýnda çok ayrýlýklar vardý. Bizim Batýdan alacaðýmýz uygarlýkla ilgili araç gereçlerdir. Endüstriyel, sanayi mamülleri gibi. Öz kazandýrma, biçim verme, karakter tayin etme, güzellik kurma, uslup getirme, akým, okul yaratma bizden doðar onlardan alýnmaz. Onlardan fýrça, spatül, boya alýnýr. Bu arada akla teknikler geliyor ama aslýna bakarsanýz onlarýn da bizden filiz vermesi gerekir. Bu konuyu geniþlettikçe sorular ve sorunlarda yaðmur gibi yaðar. Onun için burada kesip asýl meselemize dönüyorum.

Bizim ondokuzuncu yüzyýlý kapsayan dönemin ayaðý toprakta sanatçýlarýmýzý anýmsamaya yöneldiðimzde primitifler ya da naifler diye adlandýrýlan Salih Molla Aþki, Fahri Mustafa Kaptan, Ahmet Bedri, Hüseyin Giritli ve bu çizgi de yapýtlar verenlerle hattatlar, nakkaþlar ve müzehhipler akla geliyor.

Ama asýl tümüyle dýþ etkilere kapalý Halk sanatçýlarýmýz bizi düþündürmektedir. Onlarda ne taklit ne de kopya bulabilirsiniz. Çevrelerinden heybelerine kadar, sandýklarýna deðin resim sanatýnýn en güzel örneklerini vermiþlerdir. Halk sanatý büyük çoðunluðun sanatýdýr ve aslolan odur. Daha önceki saraylý ustalarýn minyatürleri, paþalarýn pentürleri mutlu azýnlýðýn dar sýnýrlarý içinde kalmýþtýr. Divan edebiyatý ile halk þiiri, Arap kýrmasý musiki ile âþýklarýn  musikisi arasýnda ki ayrýntýlar gibi, bu plastik sanatlarda da söz konusudur. Sorunu populizm çýkmazýna sürüklemek istemiyorum. Yalnýz þu gerçeðe yanaþmakla yani yüzyýllarýn içinden özbenliðini yitirmeden  kopup gelen ve çoðunluðun malý olan Halk resminin varlýðýný unutmamamýz gereðini belirtmekle yetinmek istiyorum. Halk sanatýnda estetik deðerler, ögeler, öz-biçim iliþkileri, renk-çizgi oluþumlarý bilimsel yöntemlerle araþtýrýlýp bir bileþime varýlmamasý sonucu bütün içindeki deðerinin saptanmasýna olanak vermiyor.

Böylece halk sanatýnýn dýþýnda kalan ve taklide dayanan resim, özden ve kökten nasipsiz, yabancýlaþmýþ bir sanat türü olarak yakýn tarihimize deðil süregelmiþtir. Bu sanat kolunda ki kiþilikli, ulusal nitelikte, özgün ve sahici deðerlere sahip bir uslup bir akým doðmamýþ ve Cumhuriyet tarihinde bir kaç ressamýn kiþisel çabalarýyla ortaya koyduklarý ürünlerin ötesinde bir sanat varedilememiþtir. Bunun nedenini birazda bu çýkýþlara karþý takýnýlan küçümseme, engelleme, geliþmesine, yaygýnlaþmasýna karþý çýkma tavrýnda aramak gerekir. Çaðdaþ denmiþ, Batý denmiþ ama bunun ne olduðunun tanýmýna kimse yaklaþamamýþ. Bir hükm-i karakuþi cinsinden yargýlarla ortalýkta kalakalmýþtýr.

Çaðdaþlýk maskesi altýnda sürdürülen yabancýlaþma dönemi hala geçerlidir. Oysa toplumcu sanatýn - fanatik ve ýrkçý anlayýþýn ötesinde - özünün ulusallýktan geçtiði, evrensel aþamalara buradan varýldýðý, çýðýr açma geçidinin bu noktoda olduðu gerçeði bazý umut veren kýpýrtýlara karþýn hala gereðince anlaþýlmýþ deðildir. Hele konu zorlamasýyla ulusallýða, yerelliðe varma gayretkeþlikleri sorunu daha bataða götürmektedir.

Gyorgy Lucascs bu konuda þöyle diyor: ".. Her ulusun geçirdiði evrim içinde kendisini belirleyen tarihsel koþullarý yansýttýðý gerçeðidir. Ýlkel komunizmin sona eriþinden sonra deðiþik toplumlar ayrý ayrý biçimler almýþ, her Avrupa ulusu kendine göre bir derebeylik türü yaratmýþtýr. Derebeyliðin sona eriþi onun yerini kapitalizmin almasý, iþçi hareketinin kendine özgü yapýsý bile, ülkeden ülkeye önemli deðiþiklikler göstermiþtir.. " ( Çeviri: Cevat Çapan )

Türk sanatýný, toplumsal deðiþmelerin, geliþmelerin çok geç etkilemiþ olmasýnýn nedenini resmi kurullarýn gerici ve tutucu eylemlerinden, bürokratik engellemelerinde, muhteris, çýkarcý, gözü doymaz resim aðalarýnýn ellerine geçirdikleri olanaklarý, köþebaþlarýný sýmsýký tutup kimseye kaptýrmamalarýnda aramak gerekir. Ama ne eylerse eylesinler, bir yapýtýn kuruluþu, uslubu, karakteri, içeriði eðer kendi toplumlarýna, çevrelerine yaslandýrýlmamýþsa onlardan esinlenmemiþse taþ çatlasa halka sanatlarýný kabul ettiremezler.

Herhangi bir ülkenin sanatçýlarý, hýzýný toplumdan almaz da dýþarýdan ithal ederse bizim halimize düþer ve yerinde sayar. Bu konuda Plehanof sorunu ne kadar açýk olarak ortaya koyuyor: " .. Sanat ürünleri toplumsal iliþkilerden doðan olay yahut olgulardýr. Toplumsal iliþkilerin deðiþmesiyle birlikte insanlarýn estetik zevkleri ve bunun sonucu olarak sanatçýlarýn ürünleri de deðiþir.  Belirli bir toplumsal çaðda yaþýyan bir kiþi, hep bu çaðýn zevklerini yansýtan sanat ürünlerini tutar. Sýnýflara bölünmüþ bir toplumda belli bir çaða özgü zevkler, çokluk o toplumu meydana getiren sýnýflara göre bölünürler.. "

Tanzimat'tan bu yana Batý'ya sýtký sadakatla baðlý kalmýþ tek sanat kolu resimdir. Þimdi neden bu sanat kolunun gerilerde kaldýðý, neden halkla aralarýnda büyük uçurumlar açýldýðý çok daha iyi anlaþýlmaktadýr.

Acý bir gerçek olarak karþýmýza dikilmiþ duran bu durum, eðer kendimizi tanýmaya ve memleket sever bir sanatçý gibi davranmaya yönelmezsek sonumuz geldi demektir.

Aþý, etki, esin, benliðimize kavuþtuktan, varolduktan sonra söz konusu olabilir.

Çaðdaþlýk, kökü toplumda, suyu Türk kültürü kaynaklarýnda, özgün deðiþik ve deðer taþýyan bir sanatla dünyanýn karþýsýna çýkýp " biz de varýz " demekle elde edilir.

Bize göre þaþmaz doðrultu, kapitalist ülkelere baðlýlýk anlamýna gelen " çaðdaþlýk, etkilenmek " sözcükleriyle yumuþatýlarak üstüne " sanat evrenseldir " tuz biberini dökerek yutulacak hap haline getirilen emperyalist boyunduruða karþý koymak, albenili çaðrýlara direnç göstermek olmalýdýr.

Bilal Atýþ                                                            04.08.2008

b.atis73@gmail.com

Þükrü Aðabey’e

Uzun zamandýr yazacaktým. Takip ediyorsunuz ki, Türkiye’de gündem her an çalkalanmakta takibi zor olmaktadýr. Son yaþanan Güngören ilçesindeki olaylar sizinle dertleþmeyi zaruri hale getirdi. Sizi ideolojinizi yerme gibi bir kastým asla olamaz, olmadý da. Kafama takýlan bazý sorular var. Sadece paylaþmak amacýyla yazýyorum.

Örgüt 20 senedir Anadolu’da kan kusturuyor. Zarar verdiði kesim sanmayalým ki, sadece sivil ya da asker Türk insanýdýr. Örgütün eylemlerinden muzdarip milyonlarca Kürt kardeþimiz de var. Beþikte öldürülen bebelerin de bir kýsmý Kürt yavrularý deðil miydi?

Ýmralý da beslenen adamýn liderliðinde bir oluþum var. Kürt aydýný içerisinde imralý sakinini cebinden çýkaracak kadar efkârý umumisi geniþ münevver Kürtler varken neden bu kaba saba adamýn peþine takýldýlar. Üstelik eminim sizlerde defalarca okudunuz delilleriyle kendisinin Kürt deðil ermeni “Artin Agupyan” olduðunu yazdýlar çizdiler. Hadi iftira diyelim. Ya son olaylarla iliþkisi, Batýlý istihbarat teþkilatlarýnýn maþasý olmasý, bunlar iftira mýdýr?

Ýmralý’da beslenen zat Kürtçe bilir mi aðabi, Kürt analarýnýn aðýtlarýný anlar mý? Topraða düþen Kürt evlatlarý için caný yanar mý, saltanatýnýn zirvede olduðu yýllarda hareminde bulunan Kürt kýzlarýnýn istikbalini hiç düþündü mü? Neden derdest edildiðinde memleketim için her þeye hazýrým diye yalakalandý da peþinden giden münevver Kürtler hiç mi kendilerini aldatýlmýþ hissetmediler.

Türkiye Cumhuriyetinin derin devleti yargýlanýyor. Gerçekler yavaþça gün yüzüne çýkýyor. 1915 de Ermenileri yakanlar, sonra dersimi tarumar edenler, sonra Þeyh Sait’i, Ýskilipli Atýf’ý þehit edenler ve bu acýlarýn yükünü mazlum millete yükleyenler artýk yargý önünde inþallah. Bu düzenin bir parçasý olan imralý sakini nasýl Kürtlerin özgürlük mücadelecisi oluyor?

Geçende DTP kongresi yapýldý. Orada istiklal marþý okunmadý, canlarý saðolsun da, istiklal marþýnýn ardýnda hiç mi Kürt ecdadýnýn kaný yok, Al bayrak da hiç mi Kürt ecdadýnýn kaný yok. Çanakkale þehitliðinde yatan binlerce Kürt orada neden çarpýþtý hiç sordun mu Þükrü aðabey?

Senin Allah inancýn olmadýðýný biliyorum. Ýnançsýzlýðýnýn da teminatý Ýslam’dýr, saygý duyuyorum ama dedelerin bu dinin deðerleri için toprak altýnda deðiller mi? Kürt ulusu sence Marksist, imansýz bir Kürdistan hayaliyle mi yanýp tutuþmaktadýr.  Bu sistem hepimize zulüm etti. Bu sistem bizi bize düþman etti ama bizler kardeþ deðil miyiz? Kan dökerek, katliam yaparak davanýz haklýlýk kazanacak mý?

Baþýný aðrýttýmsa hakkýný helal et,

Bilal Atýþ